Yapay zekâya olan talep büyüdükçe, bu sistemleri çalıştıran veri merkezlerinin elektrik ihtiyacı da artıyor. Daha fazla sunucu kurmak tek başına yeterli değil; bunların çalışması için gereken enerjiyi sağlamak ve ortaya çıkan ısıyla baş etmek de giderek zorlaşıyor. Google da çözümü uzayda arayanlardan.
Şirket, “Project Suncatcher” adını verdiği deneysel uyduyu SpaceX’in Transporter-18 görevi kapsamında yörüngeye gönderdi. Uydu görüntüleme şirketi Planet ile geliştirilen sistem, yapay zekâ işlem gücünü uzaya taşımak fikrinin ne kadar uygulanabilir olduğunu sınayacak.
Buzdolabı büyüklüğündeki uydunun içinde ne var?
Project Suncatcher, yaklaşık bir buzdolabı büyüklüğünde. İçinde Google’ın makine öğrenimi için geliştirdiği dört TPU (Tensor Processing Unit) bulunuyor. Bunlar, Google’ın açık ağırlıklı Gemma yapay zekâ modelinin özel bir sürümünü çalıştıracak.
Yani burada amaç yalnızca bir uyduyu yörüngeye çıkarıp güneş enerjisi toplamak değil. Asıl sınanan şey, yapay zekâ hesaplamalarının Dünya’dan yüzlerce kilometre uzakta, uzayın kendine has koşulları altında sürdürülebilir olup olmadığı.
Sınırsız enerji var ama ısınma büyük problem
Uydu, mümkün olduğunca uzun süre Güneş ışığından yararlanacak şekilde özel bir yörüngeye yerleştirildi. Böylece güneş enerjisinden daha uzun süre yararlanmak mümkün oluyor ve büyük bataryalara duyulan ihtiyaç azalıyor.
Ancak uzayda güneş enerjisinden yararlanmak kadar ısıyı uzaklaştırmak da önemli. Çünkü uzayda hava yok. Bilgisayar çipleri çalışırken ısınıyor ve Dünya’daki gibi havayı kullanarak soğutmak mümkün olmuyor. Bu nedenle uydunun içindeki ısının özel radyatörlerle dışarı atılması gerekiyor.
Şimdilik yalnızca 15 dakika çalışabiliyor
Uydu üzerindeki yapay zekâ çipleri, aşırı ısınma nedeniyle şimdilik tek seferde yaklaşık 15 dakika çalışabiliyor. İçeride oluşan ısıyı uzaya atmak için kullanılan radyatörler ise uydunun en ağır parçaları arasında yer alıyor.
Google, önümüzdeki bir yıl boyunca sistemin uzay koşullarına nasıl dayandığını izleyecek. Özellikle radyasyonun, sıcaklık değişimlerinin ve diğer zorlu koşulların yapay zekâ çiplerini nasıl etkilediği test edilecek.
Bu deney işe yararsa ne değişebilir?
Project Suncatcher bekleneni verirse Google’ın sonraki hedefi, lazer bağlantıları üzerinden birbiriyle iletişim kuran daha büyük bir uydu ağı oluşturmak. Böyle bir yapı, yapay zekâ hesaplamalarının bir bölümünü Dünya’daki veri merkezlerinden alıp yörüngeye taşıyabilir.
Elbette karadaki veri merkezlerinin yerini kısa sürede uyduların almasını beklemek için henüz erken. Ortada çözülmesi gereken soğutma, donanım dayanıklılığı ve iletişim gibi ciddi mühendislik meseleleri var. Yine de Google’ın attığı bu adım, uzay tabanlı veri merkezleri fikrini somutlaştıran adımlardan biri.
Gözünü uzaya diken sadece Google değil elbette. SpaceX’in kurucusu Elon Musk da 2028’e kadar yapay zekâ işlemleri için kullanılacak uyduları yörüngeye göndermeyi hedefliyor. Yapay zekânın enerji iştahı kabardıkça, bu uğurda atılan daha fazla somut adım göreceğiz.
